آلرژی غذایی چه علائمی دارد و چگونه درمان می‌شود؟

تا حالا بعد از خوردن یک خوراکی خاص احساس خارش، تورم یا تنگی نفس کرده‌اید و از خود پرسیده‌اید دلیلش چیست؟ آلرژی غذایی واکنشی غیر طبیعی سیستم ایمنی بدن به برخی مواد غذایی است که می‌تواند از خفیف تا جدی متغیر باشد. شناخت علائم، مواد حساسیت‌زا و روش‌های پیشگیری، کلید داشتن تغذیه‌ای ایمن و بدون دردسر است و به شما کمک می‌کند از تجربه ناخوشایند آلرژی جلوگیری کنید.

آلرژی غذایی چیست؟

آلرژی غذایی واکنشی غیر طبیعی سیستم ایمنی بدن نسبت به یک یا چند نوع ماده غذایی است که در حالت عادی برای بدن مضر نیستند. وقتی فردی به غذایی خاص حساسیت دارد، سیستم ایمنی آن را به‌عنوان یک تهدید شناسایی می‌کند و پاسخ دفاعی نشان می‌دهد، که می‌تواند باعث بروز علائمی مثل خارش، تورم، قرمزی پوست، مشکلات گوارشی، تنگی نفس و حتی در موارد شدید شوک آنافیلاکسی شود.

این واکنش می‌تواند هم در کودکان و هم در بزرگسالان رخ دهد و شدت آن از خفیف تا تهدیدکننده زندگی متغیر است. شناسایی مواد حساسیت‌زا و رعایت رژیم غذایی مناسب، بهترین راه برای پیشگیری از بروز این علائم است.

آلرژی غذایی، واکنش تکرار پذیر سیستم ایمنی بدن است که به دنبال هربار مواجهه با آن ماده غذایی ایجاد می شود، علائم آلرژی غذایی ممکن است در دستگاه گوارش یا سایر ارگان ها نظیر: پوست و مخاطات، دستگاه تنفس و راههای هوایی و سایر ارگان ها می باشد. در برخی افراد، آلرژی غذایی با علائم شدیدتر و ژنرالیزه تری همراه می باشد که اصطلاحا شوک آنافیلاکسی نام دارد.

علائم و نشانه های آلرژی غذایی

در برخی افراد، علائم این نوع آلرژی آزار دهنده است، اما شدت چندانی ندارد. برخی علائم و نشانه های رایج آلرژی غذایی عبارتند از:

• احساس خارش در دهان
• خارش و اگزما و کهیر
• التهاب لب ها، صورت، گلو و یا سایر قسمت های بدن
• گرفتگی بینی و یا مشکلات تنفسی
• دردهای شکمی و حالت تهوع
• استفراغ و عدم تمایل به غذا
• اسهال یا یبوست
• بی اشتهایی و عدم وزن گیری
• سرگیجه و سردرد

همان طور که قبلا اشاره شد، شدیدترین شکل آلرژی غذایی می تواند منجر به بروز شوک آنافیلاکسی شود، علائم این شوک به فاصله کوتاهی (ظرف چند دقیقه تا 4 ساعت) بعد از خوردن غذای متهم ایجاد می شود; عبارت است از:

• گر گرفتگی و احساس خارش همراه با کهیر منتشر
• تنگ شدن راه های هوایی، سرفه و خس خس سینه
• التهاب گلو، به گونه ای که نفس کشیدن برای فرد سخت خواهد شد
• افت شدید فشار خون
• افزایش ضربان قلب
• تهوع،استفراغ و گاهی اسهال
• سرگیجه و کاهش سطح هوشیاری
• البته توجه شود که ممکن است کلیه علایم در حمله آنافیلاکسی رخ ندهد.علائم پوستی و تنفسی شایع ترین و علائم قلبی عروقی و تنگ شدن راههای هوایی کشنده ترین علائم هستند.

علت بروز آلرژی غذایی

آلرژی غذایی زمانی اتفاق می افتد که سیستم ایمنی به طور اشتباه، برخی مواد غذایی را بیگانه و مضر می داند و باعث آزاد شدن آنتی بادی به نام ایمونوگلوبولین E (IgE) می شود. با خوردن غذا، این آنتی بادی مواد شیمیایی مختلف از جمله  هیستامین ، تریپتاز،لوکوترین و… را در خون رها می کند، و منجر به بروز آلرژی و حساسیت می شود.

اغلب غذاها ممکن است منجر به واکنش آلرژیک شوند اما پروتئین های موجود در شیر، گندم، تخم مرغ، ماهی، بادام زمینی و گردو از شائع ترین آلرژن ها هستند.

توجه شود که واکنش های غذایی فقط در اثر آلرژی رخ نمی دهد بلکه یک سری از مکانیسم های دیگر که جز واکنش های سیستم ایمنی نمی باشد هم ممکن است باعث واکنش ناخواسته به خوردن غذا می شود.

برخی دیگر ازعلل بروز واکنش غذایی عبارت است از:

• عدم وجود آنزیم هایی که به هضم غذا کمک می کنند. به طور مثال، کمبود آنزیم لاکتاز باعث کاهش روند هضم لاکتوز (پروتئین شیر)، و در نهایت بروز علائمی مانند حالت تهوع، دل پیچه و تولید بیش از حد گاز معده می شود.
• مسمومیت غذایی
• بیماری سلیاک

تفاوت بین آلرژی غذایی و عدم تحمل غذایی

آلرژی غذایی و عدم تحمل غذایی هر دو می‌توانند باعث بروز مشکلات بعد از خوردن برخی خوراکی‌ها شوند، اما منشا و شدت آن‌ها با هم متفاوت است. شناخت تفاوت این دو حالت کمک می‌کند تا واکنش مناسب را انتخاب کرده و از عوارض جدی جلوگیری کنید.

ویژگی	آلرژی غذایی	عدم تحمل غذایی
دلیل بروز	واکنش سیستم ایمنی بدن به ماده غذایی	مشکل در هضم و متابولیسم مواد غذایی
شدت علائم	می‌تواند از خفیف تا تهدیدکننده زندگی باشد	خفیف و محدود به علائم گوارشی
زمان شروع علائم	سریع، چند دقیقه تا چند ساعت بعد از مصرف	آهسته و ممکن است ساعت‌ها یا روز بعد ظاهر شود
علائم شایع	خارش، تورم، کهیر، تنگی نفس، شوک آنافیلاکسی	نفخ، اسهال، درد شکم، گاز معده
نیاز به درمان فوری	بله، در موارد شدید تزریق آدرنالین ضروری است	نیاز به درمان اورژانسی ندارد، مدیریت با رژیم غذایی کافی است

شایع‌ترین مواد غذایی که باعث آلرژی می‌شوند

برخی مواد غذایی بیشتر از بقیه می‌توانند باعث بروز آلرژی شوند و واکنش‌های سیستم ایمنی بدن را تحریک کنند. آشنایی با این مواد به شما کمک می‌کند تا از مصرف آن‌ها با احتیاط برخورد کنید و علائم ناخوشایند را کاهش دهید.

•  بادام‌ زمینی و آجیل‌ها مانند گردو، بادام و فندق که می‌توانند واکنش‌های شدید ایجاد کنند
•  شیر گاو و لبنیات که به‌ویژه در کودکان بسیار رایج است
•  تخم‌مرغ که اغلب در سنین پایین حساسیت ایجاد می‌کند
•  ماهی و صدف‌ها مانند میگو، خرچنگ و ماهی‌های چرب
•  گندم و محصولات حاوی گلوتن که می‌تواند باعث خارش و مشکلات گوارشی شود
•  سویا که در بسیاری از محصولات غذایی فرآوری‌شده وجود دارد
•  میوه‌ها و سبزیجات خاص مانند توت‌فرنگی، کیوی و گوجه فرنگی که گاهی واکنش‌های خفیف تا متوسط ایجاد می‌کنند

تشخیص آلرژی غذایی

مهم ترین و اولین ابزار تشخیص آلرژی غذایی ،اخذ شرح حال دقیق می باشد، پزشک با بررسی علائم و سابقه وجود آلرژی در فرد و معاینات فیزیکی ممکن است از تست های فوق تخصصی که توسط کلینیک درمان آلرژی انجام و تفسیر می شود استفاده کند. تست پوستی پریک، یکی از روش های تشخیصی آلرژی است که با توجه به اهمیت و پیچدگی فقط باید توسط فوق تخصص آلرژی انجام و تفسیر شود.

گاهی جهت تشخیص آلرژی، مصرف برخی مواد غذایی قطع خواهد شد، تا مشخص شود فرد به چه نوع غذایی حساسیت نشان می دهد.

آیا درمانی برای آلرژی غذایی وجود دارد؟

یکی از مهم ترین روش های درمان آلرژی غذایی، کنار گذاشتن غذاهایی است که منجر به بروز علائم و نشانه هایی از آلرژی می شوند که البته ممکن است سبب اختلال رشد و وزن گیری، کمبود مواد غذایی اصلی و سوء تغذیه و اختلال کیفیت زندگی فرد و خانواده وی شود.  لذا تعیین صحیح و درمان آلرژی غذایی به ویژه در کودکان بسیار مهم می باشد. متاسفانه امروزه بسیاری از همکاران براساس تست خونی RIDA یا RAST که یک تست بی ارزش می باشد اقدام به حذف تعداد زیادی مواد غذایی می کنند که منجر به عوارض شدیدی در سلامت فرد می گردد.گاهی اوقات از درمان هایی نظیر حساسیت زدایی نیز می توان استفاده کرد که یک کار فوق تخصصی می باشد و فقط باید در کلینیک درمان آلرژی مجهز انجام گردد .

روش‌های پیشگیری از آلرژی غذایی

پیشگیری از آلرژی غذایی نیازمند آگاهی و رعایت چند نکته ساده در زندگی روزمره است. یکی از مهم‌ترین روش‌ها، شناخت مواد غذایی حساسیت‌زا و اجتناب از مصرف آن‌هاست. افرادی که سابقه آلرژی در خانواده دارند یا خودشان سابقه واکنش‌های حساسیتی داشته‌اند، بهتر است از مصرف این خوراکی‌ها با احتیاط برخورد کنند و همواره برچسب مواد غذایی را قبل از خرید و مصرف بررسی نمایند.

در کنار اجتناب از مواد حساسیت‌زا، آمادگی برای مواجهه با واکنش‌های احتمالی نیز اهمیت دارد. نگهداری داروهای ضروری مانند آنتی‌هیستامین‌ها و در موارد شدید، تزریق آدرنالین، می‌تواند در مواقع اضطراری به کاهش شدت واکنش کمک کند. همچنین آموزش خانواده و افراد نزدیک درباره نحوه شناسایی علائم آلرژی و اقدامات اولیه، می‌تواند جان فرد را نجات دهد.

رعایت سبک زندگی سالم و مدیریت رژیم غذایی نیز در پیشگیری موثر است. معرفی تدریجی مواد غذایی جدید به کودکان، انتخاب غذاهای تازه و کم‌فرآوری‌شده و پرهیز از مصرف غذاهای آماده که ترکیبات غیرقابل شناسایی دارند، شانس بروز آلرژی را کاهش می‌دهد. به طور کلی، ترکیبی از آگاهی، اجتناب هوشمندانه و آماده بودن برای واکنش‌های احتمالی، بهترین راه برای پیشگیری از آلرژی غذایی است.

نکات ایمنی در مصرف غذا برای افراد حساس

افرادی که حساسیت غذایی دارند باید هنگام خرید و مصرف غذا دقت بیشتری داشته باشند تا از بروز واکنش‌های آلرژیک جلوگیری کنند. رعایت نکات ایمنی ساده اما مؤثر می‌تواند سلامت آن‌ها را حفظ کرده و خطر عوارض جدی را کاهش دهد. این نکات مهم در ادامه آمده است:

•  همیشه برچسب مواد غذایی را قبل از خرید و مصرف با دقت بخوانید
•  از غذاهای آماده یا فرآوری‌شده که ترکیبات آن‌ها مشخص نیست، پرهیز کنید
•  هنگام خرید، محصولات جداگانه را برای جلوگیری از آلودگی متقاطع انتخاب کنید
•  در رستوران یا فست‌فود، قبل از سفارش حساسیت خود را به کارکنان اطلاع دهید
•  همیشه داروهای ضروری مانند آنتی‌هیستامین یا اپی‌پن همراه داشته باشید
•  از وسایل آشپزی جداگانه برای مواد حساسیت‌زا استفاده کنید
•  آموزش به خانواده و دوستان برای شناسایی علائم و کمک فوری در مواقع اضطراری

سخن پایانی

آلرژی غذایی می‌تواند تجربه‌ای ناخوشایند و گاهی خطرناک باشد. اما با شناخت علائم، مواد حساسیت‌زا و رعایت نکات ایمنی می‌توان آن را به‌خوبی مدیریت کرد. پیشگیری هوشمندانه، خواندن برچسب مواد غذایی و آماده بودن برای واکنش‌های احتمالی، به شما این امکان را می‌دهد که بدون نگرانی از غذا لذت ببرید و سلامتی خود را حفظ کنید. با آگاهی و مراقبت‌های ساده، زندگی با حساسیت غذایی هم ایمن و هم راحت خواهد بود.

سوالات متداول