آسم آلرژیک چیست و چگونه درمان می‌شود؟

آیا تا به حال هنگام مواجهه با گرده گل، گرد و غبار یا مو حیوانات دچار تنگی نفس، سرفه یا خس‌خس سینه شده‌اید؟ این علائم می‌تواند نشانه آسم آلرژیک باشد، نوعی آسم که به دلیل واکنش سیستم ایمنی بدن به محرک‌های محیطی ایجاد می‌شود. آسم آلرژیک نه تنها زندگی روزمره فرد را تحت تاثیر قرار می‌دهد، بلکه مدیریت صحیح و درمان به موقع می‌تواند حملات ناگهانی و مشکلات تنفسی را به میزان زیادی کاهش دهد و به فرد امکان زندگی فعال و بدون محدودیت بدهد.

آلرژن چیست؟

آلرژن یک ماده از جنس و ساختار متفاوت از سلول های بدن هست که اغلب از جنس پروتئین می باشد البته آلرژن هایی از جنس قند،چربی و ترکیبی نیز وجود دارد.آلرژن ها اغلب توسط سیستم ایمنی نادیده گرفته می شوند و باعث بروز واکنش نمی گردند اما در افرادی که صفت ژنتیکی آتوپی را دارند مواجهه سیستم ایمنی با این آلرژن ها مثل گرده درختان، گلها،مواد غذایی،داروهاو… باعث ایجاد واکنش آلرژیک یا حساسیت می گردد که در نتیجه آن سلول های التهابی به محل ورود آلرژن فراخوانده می شوند و باعث تشدید و طولانی شدن انواع آلرژی می شوند.اگر این التهاب و آلرژی در راههای هوایی رخ دهد و درمان مناسب صورت نگیرد در گذر زمان باعث التهاب مزمن،تغییر شکل راههای هوایی و در نتیجه آسم می گردد.

آسم آلرژیک یا آلرژی تنفسی چیست؟

گفتیم که از شایع ترین علل آسم می باشد که علائمی مانند: تنگی نفس و خس خس سینه را به همراه دارد. گفته می شود که داشتن آسم آلرژیک به معنای آلرژی به علائم آسم است. آلرژن ها موجب واکنش آلرژیک می شوند زیرا سیستم ایمنی بدن آن ها را مضر می داند. سیستم ایمنی بدن با انتشار ماده ای به نام ایمونوگلوبولین E (یا IgE) پاسخ می دهد. ازدیاد در این ماده ، می تواند باعث التهاب (تورم) راه های هوایی در ریه های بیماران شود. این عارضه می تواند نفس کشیدن  را دشوارتر کند در نتیجه  منجر به یک حمله آسمی خواهد شد.

تنها یک پزشک یا کلینیک درمان آلرژی می تواند تشخیص آلرژی آسم را تایید کند و معمولا با استفاده از تست پوست  تشخیص صورت می گیرد. گفته می شود که این آزمایش ها تعیین کننده این است که علیه کدام آلرژن در بدن شما آنتی بادی وجود دارد و این که آیا این آنتی بادی میتواند باعث آسم شما گردد یا خیر؟ بنابراین انجام و تفسیر این تست یک کار فوق تخصصی هست و فقط در کلینیک آسم و آلرژی معتبر و زیر نظر فوق تخصص آلرژی باید صورت گیرد.

آلرژی چیست؟

یکی از وظیفه های اصلی  سیستم ایمنی این است که بدن را از باکتری ها و ویروس ها محافظت نماید در این راستا سیستم ایمنی به صورت مستمر سلول های خودی را از مواد غریبه تمایز می دهد.در مواد غریبه کار دیگری که سیستم ایمنی می کند افتراق مواد غریبه بی خطر از مواد غریبه خطرناک هست. مثلا گرده درخت چنار و میکروب سل هردو غریبه هستند اما میکروب سل هم غریبه و هم خطرناک هست پس سیستم ایمنی بلافاصله علیه آن واکنش می دهد و گرده درخت چنار غریبه لی بی خطر هست ،پس سیستم ایمنی سالم نباید علیه آن واکنش بدهد.حال اگر علیه این مواد غریبه بی خطر که به آن ها آنتی ژن یا آلرژن می گوییم واکنش دهد،آلرژی یا حساسیت ایجاد می شود.در آسم آلرژیک مواجهه ریه فرد با این مواد باعث تغییراتی در ریه می گردد که منجر به آسم می شود.  درواقع درست است که این واکنش ها مربوط به سیستم ایمنی خود فرد است اما چون به صورت نابجا و نامتعارف ایجاد می شود ،باعث صدمه دیدن بافت مربوطه می گردد.

علل آسم آلرژیک

شناسایی دقیق و پرهیز از آلرژن مربوطه ، کلید مدیریت آسم آلرژیک است در نتیجه بایدابتدا آن آلرژن بدقت مشخص و سپس چگونگی جلوگیری از ورود این آلرژن  مشخص شود. برخی از آلرژنهای شایع عبارتند از:

• سوسک: این حشرات در همه  جای مناطق گرمسیری و سردسیری زندگی می کنند. مطالعات نشان می دهد بیشتر خانه های شهری دارای سوسک ها هستند. اعتقاد بر این است که عصاره، بزاق و قسمت های بدن این حشرات آلرژیزا می باشند
• .مایت: این جاندار بیشتر از پوسته های بدن افراد تغذیه می کنند. هر دو قسمت بدن و مدفوع مایت که در داخل  گرد و غبار منزل باشد جز آلرژن ها می باشد. اغلب در تشک، بالشت، فرش، مبلمان تاشو، کت و شلوار، لباس، اسباب بازی های پر شده، پارچه، و غیره یافت می شوندمایت برای رشد و نمو احتیاج مبرم به رطوبت دارد.
• کپک ها:در صورت رطوبت، کپک هاها می توانند بر هر چیزی رشد کنند. در خارج از منزل، بسیاری از کپک ها ها در خاک، یا در برگ، چوب و سایر گیاهان زندگی می کنند. در داخل خانه، آن ها را می توان در یک زیرزمین مرطوب، در نزدیکی یک شیر یا لوله نشتی یا دوش یا حمام خیس پیدا کرد. قالب ها اسپورهای کوچک تولید می کنند که مثل بذر هستند. این اسپور ها به راحتی به هوا منتقل می شوند.
• حیوانات خانگی: ادرار حیوان خانگی، مدفوع، بزاق، مو  همه آلرژن  هستند. افرادی که در اطراف حیوانات بوده اند ممکن است آلرژن ها را در محل حمل کنند.
• گرده: گرده از درختان، علف های هرز و… به وجود می آید . این ذرات هوا  و در تمام طول سال منتشر هستند.

علائم آسم آلرژیک

• سرفه کردن
• تنفس های کوتاه و سریع
• تنگی سینه
• خس خس سینه
• خارش سینه،حلق و گلو

به یاد داشته باشید که آلرژن ها تنها چیزی نیستند که می تواند باعث آسم آلرژیک شود.مواجهه با آلاینده ها هم در افراد مبتلا به آسم آلرژیم  ممکن است باعث تحریک حمله آسمی شوند که شامل:

• دود از موادی مانند: تنباکو، شومینه، شمع، بخور دادن یا آتش بازی
• آلودگی هوا
• هوای سرد
• ورزش در هوای آلوده
• بوی های شیمیایی شدید یا گازها
• عطرها، خوشبو کننده های هوا یا سایر محصولات معطر

تفاوت آسم آلرژیک با انواع دیگر آسم

آسم انواع مختلفی دارد و هر نوع می‌تواند علت، شدت و نحوه درمان متفاوتی داشته باشد. آسم آلرژیک به طور خاص با واکنش سیستم ایمنی به محرک‌های محیطی مانند گرده گل، گرد و غبار یا مو حیوانات مرتبط است، در حالی که سایر انواع آسم ممکن است عوامل دیگری داشته باشند.

ویژگی‌ها	آسم آلرژیک	سایر انواع آسم
علت اصلی	واکنش سیستم ایمنی به آلرژن‌ها (گرده، گرد و غبار، مو حیوانات)	عوامل متنوع: عفونت‌های ویروسی، آسم ناشی از ورزش، آسم شغلی، آسم غیرآلرژیک
سن شروع معمول	اغلب در کودکی یا نوجوانی	ممکن است در هر سنی ظاهر شود
علائم شایع	سرفه، خس‌خس سینه، تنگی نفس در مواجهه با آلرژن‌ها	سرفه و تنگی نفس ممکن است بدون محرک خاص یا بعد از ورزش یا بیماری ایجاد شود
تشخیص	تست‌های آلرژی و سابقه مواجهه با محرک‌ها	تشخیص بر اساس علائم، آزمایش‌های عملکرد ریه و رد سایر عوامل
درمان	اجتناب از آلرژن‌ها، داروهای کنترل‌کننده و تسکین‌دهنده	داروهای کنترل‌کننده و تسکین‌دهنده، درمان عوامل زمینه‌ای
پیشگیری	کاهش تماس با آلرژن‌ها و مدیریت محیط زندگی	پیشگیری وابسته به نوع آسم و علت آن

روش‌های تشخیص آسم آلرژیک

تشخیص آسم آلرژیک با ترکیبی از بررسی علائم، معاینه بالینی و آزمایش‌های تخصصی انجام می‌شود. پزشک ابتدا درباره سابقه بیماری، زمان شروع علائم و محرک‌هایی که حملات آسم را تشدید می‌کنند، از بیمار سوال می‌کند. توجه به عواملی مثل مواجهه با گرده گل، گرد و غبار، دود سیگار یا مو حیوانات می‌تواند سرنخ مهمی برای تشخیص آسم آلرژیک باشد.

یکی از مهم‌ترین مراحل تشخیص، آزمایش عملکرد ریه است که با دستگاه اسپیرومتر انجام می‌شود. این آزمایش توانایی ریه‌ها در ورود و خروج هوا را اندازه‌گیری می‌کند و کمک می‌کند تا محدودیت جریان هوا و شدت آسم مشخص شود. گاهی پزشک برای بررسی بهتر پاسخ ریه‌ها به داروهای برونکودیلاتور نیز از آزمایش تحریک ریه استفاده می‌کند.

علاوه بر این، آزمایش‌های آلرژی نقش مهمی در تشخیص آسم آلرژیک دارند. تست‌های پوستی یا آزمایش خون می‌توانند حساسیت فرد به آلرژن‌های خاص را نشان دهند و به پزشک کمک کنند تا برنامه درمانی و راهکارهای پیشگیری از حملات را دقیق‌تر طراحی کند. ترکیب این روش‌ها با مشاهده علائم بالینی، امکان تشخیص صحیح و کنترل بهتر بیماری را فراهم می‌کند. در مورد تنگی نفس هنگام ورزش این مقاله را بخوانید.

درمان و کنترل آسم آلرژیک

درمان و کنترل آسم آلرژیک به دو بخش اصلی تقسیم می‌شود: مدیریت علائم کوتاه‌مدت و کنترل طولانی‌مدت بیماری. هدف اصلی درمان، کاهش حملات ناگهانی، بهبود کیفیت زندگی و جلوگیری از آسیب‌های طولانی‌مدت به ریه‌هاست.

برای مدیریت فوری و تسکین علائم، پزشک از داروهای برونکودیلاتور کوتاه‌اثر استفاده می‌کند که به سرعت گرفتگی و تنگی راه‌های هوایی را کاهش می‌دهند. این داروها در مواقع حمله یا هنگام مواجهه با محرک‌ها مصرف می‌شوند.

کنترل طولانی‌ مدت آسم آلرژیک شامل داروهای ضد التهاب طولانی‌اثر مانند استروئیدهای استنشاقی است که التهاب مزمن ریه را کاهش می‌دهند و احتمال حملات آینده را کمتر می‌کنند. علاوه بر دارو، اجتناب از آلرژن‌ها مانند گرده گل، گرد و غبار، مو حیوانات و دود سیگار، استفاده از فیلترهای هوا و رعایت بهداشت محیط زندگی نقش مهمی در کنترل بیماری دارد. رعایت منظم داروها، پیگیری منظم با پزشک و آموزش بیمار درباره نشانه‌های هشدار دهنده حمله، کلید موفقیت در مدیریت آسم آلرژیک است. در مورد سرفه شبانه در کودکان این مطلب را بخوانید.

پیشگیری از حملات و تشدید آسم آلرژیک

پیشگیری از حملات آسم آلرژیک و کنترل تشدید آن بخش مهمی از مدیریت این بیماری است. رعایت نکات ساده روزمره و پیشگیری از تماس با محرک‌ها می‌تواند کیفیت زندگی بیماران را بهبود دهد و از حملات ناگهانی جلوگیری کند. روش‌های پیشگیری و کنترل آسم آلرژیک در ادامه گفته شده است:

•  شناسایی و اجتناب از آلرژن‌ها مانند گرده گل، گرد و غبار، مو و پوست حیوانات، دود سیگار و مواد شیمیایی محیطی
•  استفاده از فیلتر هوا در خانه و محیط کار
•  شستشوی منظم لباس، ملحفه و پرده‌ها برای کاهش گرد و غبار
•  رعایت سبک زندگی سالم شامل ورزش سبک، حفظ وزن مناسب و تغذیه متعادل
•  مصرف منظم داروهای کنترل‌کننده آسم طبق دستور پزشک حتی در زمان عدم بروز علائم
•  آموزش و آشنایی با نشانه‌های اولیه حمله آسم مانند سرفه، خس‌خس یا تنگی نفس
•  استفاده به موقع از داروهای تسکین‌ دهنده در صورت بروز علائم اولیه
•  مراجعه منظم به پزشک و پیگیری برنامه درمانی برای تنظیم دوز دارو و ارزیابی وضعیت ریه‌ها

سخن پایانی

آسم آلرژیک می‌تواند نفس کشیدن را سخت و زندگی روزمره را پر از نگرانی کند، اما این پایان راه نیست. با شناخت محرک‌ها، رعایت نکات پیشگیری و استفاده منظم از درمان‌ها، می‌توان کنترل خوبی روی بیماری داشت و از حملات ناگهانی جلوگیری کرد. وقتی مراقبت درست همراه با آگاهی و سبک زندگی سالم باشد، زندگی با انرژی، آرامش و نشاط دوباره ممکن می‌شود.

سوالات متداول